Hội thảo thơ Mai Văn Phấn và Đồng Đức Bốn tại Hải Phòng

Hội thảo thơ Mai Văn Phấn và Đồng Đức Bốn tại Hải Phòng

altThực hiện chương trình hoạt động văn chương năm 2011 được sự đồng ý của Hội Nhà văn Việt Nam và Hội Liên hiệp Văn học - Nghệ thuật thành phố Hải Phòng hôm nay ngày 15-5-2011 tại hội trường tầng 9 tòa nhà Bar Vũ Trụ (22 phố Lí Tự Trọng - Hải Phòng) Chi hội Nhà văn Viêt Nam tại Hải Phòng và Hội Nhà văn thành phố Hải Phòng phối hợp tổ chức Hội thảo thơ Mai Văn Phấn và Đồng Đức Bốn. 

Đến dự có nhà thơ Hữu Thỉnh - Chủ tịch Ủy ban toàn quốc Liên hiệp các Hội Văn học - Nghệ thuật Việt Nam Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam Phó giáo sư - tiến sĩ Hồng Vinh - Phó chủ tịch Hội đồng lí luận - phê bình Văn học - Nghệ thuật Việt Nam lãnh đạo Ban Tuyên giáo Thành ủy Sở Văn hóa - Thể thao và Du lịch Hải Phòng đại diện các cơ quan chức năng của thành phố Hải Phòng cùng hơn 200 đại biểu là các Ủy viên Ban Chấp hành Chủ tịch các Hội đồng chuyên môn thuộc Hội Nhà văn Việt Nam các nhà thơ nhà văn nhà phê bình văn học là hội viên Hội Nhà văn Việt Nam hội viên Hội Nhà văn thành phố Hải Phòng và đông đảo nhiều vị học giả khách quý ở Hải Phòng và đến từ thành phố Hà Nội các tỉnh Quảng Ninh Hải Dương Thái Bình Bắc Ninh Phú Thọ Thái Nguyên Thừa Thiên - Huế Lâm Đồng Bà Rịa - Vũng Tàu …đại diện lãnh đạo và phóng viên nhiều cơ quan báo chí phát thanh truyền hình trang thông tin điện tử ở Trung ương và thành phố Hải Phòng.alt

Ban tổ chức Hội thảo cho biết đã thu nhận được 51 tham luận trong đó có cả những tham luận từ nước ngoài gửi về. Sáng hôm qua ngày 14-5-2011 đoàn đại biểu văn nghệ sĩ Hải Phòng đã tới nhà riêng cố nhà thơ Đồng Đức Bốn (ở xã An Hồng huyện An Dương thành phố Hải Phòng) thắp hương tưởng niệm nhà thơ Đồng Đức Bốn và trao cho đại diện gia đình Kỉ niệm chương "Vì sự nghiệp Văn học Ngệ thuật Việt Nam" do Ủy ban toàn quốc Liên hiệp các Hội Văn học - Nghệ thuật Việt Nam truy tặng cho cố nhà thơ Đồng Đức Bốn.

Mở đầu buổi Hội thảo sáng nay nhà biên kịch điện ảnh Tô Hoàng Vũ - Ủy viên Đoàn chỉ tịch Ủy ban toàn quốc Liên hiệp các Hội Văn học - Nghệ thuật Việt Nam Chủ tịch Hội Liên hiệp Văn học - Nghệ thuật thành phố Hải Phòng - phát biểu chào mừng Hội thảo bày tỏ niềm tự hào về Hải Phòng có truyền thống thơ và văn học nói chung thời nào cũng có những tác giả xuất sắc; chẳng những làm sáng đẹp Đất Cảng mà còn đóng góp vào gia tài thi ca của Việt Nam: Thế Lữ Văn Cao Thi Hoàng Thanh Tùng và đến nay là Đồng Đức Bốn Mai Văn Phấn.

Nhà thơ Nguyễn Quang Thiều - Phó chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam Trưởng Ban sáng tác Hội Nhà văn Việt Nam nhà văn Đình Kính - Ủy viên Ban chấp hành Hội Nhà văn Việt Nam Chủ tịch Hội Nhà văn thành phố Hải Phòng Chi hội trưởng Chi hội Nhà văn Việt Nam tại Hải Phòng và nhà thơ Thi Hoàng - Ủy viên Hội đồng thơ Hội Nhà văn Việt Nam - điều hành Hội thảo.

Khai mạc Hội thảo nhà văn Đình Kính nêu vấn đề: "Thơ là gì? Đã có quá nhiều định nghĩa về điều ấy. Có người cho rằng Thơ đó là cách đi tới nơi tận cùng của tâm thức. Thơ là cấu trúc (gestalt) của trí tưởng tượng v.v… Có bao nhiêu nhà thơ người yêu thơ … thì có bấy nhiêu con đường và sự dẫn dụ cảm thụ thi ca. Mỗi nhà thơ nhà phê bình đích thực dường như đều mong muốn vươn tới ý niệm về quan niệm thi ca riêng biệt của mình. Thậm chí mỗi bài thơ mỗi câu thơ là một định nghĩa về nó. Thơ Đồng Đức Bốn là một định nghĩa. Và thơ Mai Văn Phấn lại một định nghĩa khác biệt". Nhà văn Đình Kính cho biết: "Mai Văn Phấn và Đồng Đức Bốn là hai tác giả sáng tác theo hai khuynh hướng phong cách khác nhau là hai hiện tượng thơ trên thi đàn trong vài thập niên qua". Sau khi đi sâu phân tích những giá trị văn chương của thơ Đồng Đức Bốn và thơ Mai Văn Phấn nhà văn Đình Kính cho rằng: "Hội thảo hôm nay không hẳn chỉ soi tỏ nhận dạng nhằm ghi nhận sự đóng góp của Mai Văn Phấn trong quá trình cách tân thơ đương đại mà trên cái nền tư duy khách quan  trung thực của hội thảo trên cơ sở học thuật rất cần những nhận định chuẩn xác thậm chí không hài lòng thậm chí bằng lý luận và cảm thụ vô tư rất cần một hình thức tranh biện nhằm góp phần giải mã và tường giải sòng phẳng không chỉ về Mai Văn Phấn  mà  còn một số hiện tượng thơ sau năm 1975 công bằng và minh bạch hơn. Thơ ca viết theo phong cách nào trào lưu nào cấu trúc ra sao thì mục đích cuối cùng cũng vẫn không gì khác hơn là hướng tới  miền cộng sinh của cái đẹp sự tao nhã và đạo làm người. Ấy là giá trị văn hóa giá trị nhân văn của văn học nói chung. Tuy nhiên giá trị mà mỗi người đi tìm cho bản thân mình mới quan trọng. Cộng hưởng những giá trị ấy làm nên tầm vóc văn chương đương đại chúng ta. Thơ Đồng Đức Bốn và Mai Văn Phấn là hai dòng thơ hai lối thể hiện hai thi pháp khác nhau nhưng đã đóng góp đáng kể vào thành tựu thơ Việt Nam đương đại. Thành phố Hải Phòng tự hào vì hai nhà thơ đã thành công với hai phong cách khác biệt trên con đường sáng tạo vốn rất cô độc và lặng lẽ của các anh. Tổ chức Hội thảo thơ Mai Văn Phấn và Đồng Đức Bốn chúng tôi muốn thêm một lần bằng sự đúc rút của nhiều luận cứ mang tính học thuật khách quan chúng ta cùng trao đổi luận giải thấu đáo không chỉ đánh  giá về hai tác giả thơ tiêu biểu của Hải Phòng mà qua đó mở rộng biên độ nhận thức về sáng tạo nhận thức về sự cần thiết  đổi mới tư duy thẩm mĩ. Đồng thời cũng là dịp qua thơ Đồng Đức Bốn và Mai Văn Phấn cùng giải mã mức độ ban đầu nguồn năng lượng tràn đầy cũng như những khoảng cách cần phải vượt qua của thơ đương đại. Hội thảo không phải là ngày hội hoặc tôn vinh hai tác giả theo cảm tính thiếu trách nhiệm. Tôi tin mong muốn ấy của Ban Tổ chức không phải tham vọng quá lớn nhưng rõ ràng không đạt được những mục đích trên khó nói rằng Hội thảo thành công. Hi vọng rằng bằng bề dày học vấn và kinh nghiệm bằng sự công bằng của tri trức và thành tâm các anh các chị sẽ có những đóng góp đáng trân trọng góp phần vào sự thành công hội thảo hôm nay. 

Gần 20 tham luận được trình bày tại Hội thảo. Nhà thơ Nguyễn Thúy Quỳnh tham luận về Tuyển tập thơ Đồng Đức Bốn - quy chiếu từ một số thống kê về thể tài và hình tượng nghệ thuật. Chị đánh giá cao tài năng nhưng thiếu cái hiện thực đời sống của thơ Đồng Đức Bốn. Tác giả có những phát hiện về ba hình tượng nghệ thuật của Đồng Đức Bốn khá độc đáo: Mưa giông bão và sông. Thi ảnh “bão người” và giông bão nói chung; thi ảnh sông nước như là nơi chốn trở về là đóng góp mới cho thơ của nhà thơ Đồng Đức Bốn. Không biết đó là vô thức hay ý thức không biết có liên quan gì không giữa nhà thơ mệnh hỏa với ẩn dụ nước. Phó giáo sư - tiến sĩ Đào Duy Hiệp tham luận về Mai Văn Phấn – những chặng đường sáng tạo thơ. Nhà thơ Bùi Kim Anh tham luận về Đồng Đức Bốn đa đoan lục bát gọi nhau. Chị cho rằng: "Tôi thích những câu thơ tình của anh. Nó thô mộc như con người anh. Nó mạnh mẽ và thoáng liều lĩnh thoáng ngang tàng giống anh. Nó được thổ lộ tha thiết mà độc đáo trong cách diễn tả trong cách vận dụng hình ảnh ngôn từ cuộc sống quanh anh. Nó bất ngờ với người đọc. Đừng buông giọt mắt xuống sông/ anh về dẫu chỉ đò không cũng chìm. Cứ mỗi lần qua sông cứ mỗi khi chia ly lại thấy giọt mắt sao nặng nề xa xót thế lại lẩm nhẩm trong đầu câu thơ của Bốn. Bao nhiêu bạn đọc thích bài thơ Trở về với mẹ ta thôi. Cắt ngang trong mạch tình cảm ấy là những câu thơ về tình mẹ với con về tình con với mẹ là thân phận con người là chiêm nghiệm cuộc đời…Đọc mà buồn mà đau ngậm ngùi. Và rồi một trong những bài thơ cuối của anh để lại cho mẹ cho đời cúi đầu lạy mẹ con đi về trời…Cho đến lúc này đây Đồng Đức Bốn đã đi về trời mà câu thơ vẫn như nghẹn lại". Nhà thơ Đỗ Minh Tuấn có tham luận Quyền kiến tạo đám mây viết về thơ Mai Văn Phấn. Anh cho rằng: "Nàng Thơ của Mai Văn Phấn không chịu ngồi yên trong tọa độ thi ca mà luôn cưỡi con ngựa liên tưởng bất kham để thực hiện những cuộc phiêu lưu xuyên thế giới làm nên thi pháp lập lờ biến hình ảo thuật của những đám mây. Và hành trình xuyên thế giới của Phấn luôn luôn đi từ đời thực đến giấc mơ từ không gian cận kề đến bầu trời vũ trụ từ đồ vật tầm thường đến những cảnh giới đầy ánh sáng tâm linh". Với tham luận Cách tân như là đẩy thơ vượt qua tai họa nhà thơ Thi Hoàng chia cách đọc làm hai: Đọc lý thuyết và đọc hưởng thụ phải chăng thơ Mai Văn Phấn là thơ cho cách đọc thứ nhất và ngày một xa dần cách đọc thứ hai?". Nhà thơ Nhã Thuyên tham luận Khí quyển thơ - sinh thái của Mai Văn Phấn: Thơ bầu trời và những linh hồn. Từ góc nhìn phê bình sinh thái (Ecocrticism) chị mong tham luận này đóng góp một cách nhận diện khí quyển thơ – sinh thái đặc trưng trong thơ Mai Văn Phấn. Chị nói. “Tôi có cảm giác thơ Mai Văn Phấn xanh sạch và đẹp; nó đóng góp vào hành trình của thế giới con người không chỉ có con người làm gần lại thế giới ấy”. Tham luận Đồng Đức Bốn bắc cầu lục bát nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo nói:.  “Đồng Đức Bốn không phải là nhà thơ mang tư tưởng thiền anh chính là một nhà thơ hiện thực mang bi kịch lãng mạn. Vì vậy mà nhiều khi anh ngơ ngác trước những nghịch lý trớ trêu của cuộc đời. Và anh đã làm thơ đặc biệt là thơ lục bát gây được ấn tượng trong lòng bạn đọc. Có thể nói Đồng Đức Bốn đã “bắc cầu lục bát” để đến với cuộc đời này“..Tham luận của nhà thơ Nguyễn Đức Tùng mang tựa đề Mai Văn Phấn: từng ngón đêm lóe sáng. Tác giả hiện sống ở Canada gửi tham luận qua e-mail do nhà thơ Trần Vũ Long đọc. Tham luận này có đoạn: "Di động giữa hiện thực và huyền thoại thơ Mai Văn Phấn là bản tụng ca gần với lời cầu nguyện cầu kinh cầu hồn; thơ phủ bóng mờ của âu lo chết chóc nhưng phía sau lấp lóe hi vọng. Trong một thời kỳ biến động hỗn loạn như hiện nay anh không xa lạ gì với bóng tối chiến tranh mất mát nhưng ít khi nói trực tiếp về điều ấy. Tôi cho rằng đó là một chủ định nghệ thuật (…) Và là một cấu trúc của nó: chống lại các quy ước của điều kiện lịch sử có thể đi trước thời gian ngoái nhìn và kể cho chúng ta nghe ký ức về các dự phóng về việc nó đi xuyên qua như thế nào các bức tường của định kiến xã hội. Tương tự một số các nhà thơ biết rằng khi sáng tạo nhạc điệu của bài thơ đi trước ngôn ngữ một khoảng cách vừa đủ để ý nghĩa của ngôn ngữ trở nên mơ hồ. Sự sinh thành của thơ Mai Văn Phấn của những bài hay nhất của anh bắt đầu trong cõi mờ mờ ảo ảo ấy. Ở đó thơ chuyển động nhanh hơn bài thơ". Nhà thơ Vũ Thúy Hồng tham luận về Đồng Đức Bốn: Thơ và đời giữa cõi hư không.  Tham luận về Thơ tuyển Mai Văn Phấn nhà thơ Vũ Quần Phương cho rằng: "Chúng ta yêu mến cái đi tìm của Mai Văn Phấn cả cái tìm đã thấy và cả cái chân thực nói rằng tìm chưa thấy của anh. Nhưng khi anh nói thơ ta trì trệ và tụt hậu so với thế giới và khu vực thì hình như không phải và đó là một so sánh khó không dễ như khoa học - kĩ thuật công nghệ. Mai Văn Phấn và Đồng Đức Bốn đã nỗ lực đi tìm như thế thơ VN không trì trệ đâu. Hi vọng thơ Mai Văn Phấn từ nay sẽ “thong dong” hơn. Tôi trân trọng Mai Văn Phấn ở chỗ dám băng qua sa mạc để tìm nước nước của bốn phương thế giới nước của ông cha". Nhà thơ Nguyễn Chí Hoan tham luận về Mai Văn Phấn từ thế giới đến thế giới. Anh cho rằng cái đáng quý ở Mai Văn Phấn là phong cách nhất quán từ xưa phát triển ngày càng sâu rộng hơn so với ban đầu. Hành trình thơ của anh như anh vạch lại trong tập tuyển chọn này cho thấy Mai Văn Phấn đã đi từ chỗ biểu hiện cái thế giới truyền thống của thơ ca tiếng Việt đến chỗ biểu đạt cái thế giới bên trong còn ẩn giấu của nó mà anh khám phá và cho đến chặng đường hiện tại đến chỗ dường như đã tìm được một sự cân bằng mới một cách thế hài hoà giữa hai thế giới đó. (…) Tôi tin Mai Văn Phấn không phải là người đầu tiên không phải là nguời cuối cùng và không phải người duy nhất từng trải qua những cuộc gặp gỡ với cái siêu nghiệm; nhưng cho đến nay có thể anh là nhà thơ duy nhất trong thơ ca đương thời đã đưa vào thơ một cách có hệ thống và dày đặc đến thế những liên hệ siêu nghiệm những hình ảnh siêu nghiệm.(…) Mai Văn Phấn cho thấy ở đây cái năng lực rất đặc biệt của anh trong việc mô tả gần như khách quan các cảm giác thực thể của chính bản thân mình mô tả thông qua cái lăng kính của ấn tượng xúc cảm đi liền với suy nghĩ hay chiêm nghiệm mô tả bằng các liên tưởng hầu như luôn luôn tươi mới đa dạng và chân thực mà không hề làm cho những nét biểu hiện ấy bị mờ nhoè chung chung trùng lặp hay sáo mòn bởi các từ ngữ tán thán quen thuộc hay bởi cú pháp thô giản của câu thơ đoạn thơ.

Mở đầu chương trình làm việc chiều nay tại Hội thảo nhà thơ Bằng Việt - Chủ tịch Hội đồng thơ Hội Nhà văn Việt Nam - phái biểu::"Tôi đánh giá cao cuộc Hội thảo rất hay rất kịp thời vì khoảng mươi năm trước chúng ta còn phải băn khoăn với việc thơ bị ghẻ lạnh bị trì trệ nhưng hôm nay Hải Phòng đã làm người ta phải nghĩ khác về thơ. Đây đang là bắt đầu sự trở lại và hi vọng đó là sự trở lại huy hoàng của thi ca của thế kỉ này như nó đã từng trong thế kỉ trước. Thơ Mai Văn Phấn hay dùng từ vong thân (thoát ra khỏi mình khỏi các khái niệm cũ) và vượt thoát là dấu hiệu đáng mừng của thế hệ - với tư duy ấy chúng ta có thể mang thơ đi xa là chìa khóa để sáng tạo trong thong dong và nhẹ nhõm sau khi đã vứt bỏ cái gánh nặng của quá khứ. Quan niệm của Mai Văn Phấn mà tôi rất thích đó là hậu hiện đại chỉ là cái sẽ đi qua mà thôi để trở lại với tân cổ điển (nó chỉ là chỗ giải thoát bế tắc. Đồng Đức Bốn lại là một hướng hiện đại khác đưa thơ lục bát đến giá trị mới đến tân cổ điển. Nhưng tôi không tán thành với quan niệm của Mai Văn Phấn cho rằng thơ là bột phát của tự nhiên. Thiên nhiên là quan trọng nhưng con người với xã hội cũng rất quan trọng. Gộp lại hai nhà thơ hội thảo hôm nay vừa có tâm vừa có tài; từ đó thơ thăng hoa. Với Mai Văn Phấn thì tôi hi vọng rằng anh sẽ còn cầm ngọn cờ thơ đi xa. Tham luận về Mai Văn Phấn – người lữ hành qua sa mạc nhà thơ Vân Long nói. "Một nhà thơ dễ bằng lòng với mình sẽ kéo dài giai đoạn thành công trước 1995 có thể Mai Văn Phấn vẫn là một tên tuổi sáng giá. Nhưng Mai Văn Phấn ngược với vẻ ngoài thư sinh anh là người say mê leo núi vượt biển không biết mỏi mục tiêu luôn ở phía chân trời…Xuất phát từ một tầm cao mĩ học những bài thơ trong sáng trước 1995 không ngờ lại là thứ vàng bảo đảm cho thơ anh ở những giai đoạn thể    nghiệm sau khi thơ anh có những tìm tòi khúc mắc khó hiểu. Trường ca Người cùng thời tránh được những nhược điểm miên man và lan man bởi tính biên niên và khái quát một giai đoạn lịch sử dân tộc có những điều trải nghiệm  để có thể gợi cho độc giả cùng suy ngẫm với mình về nỗi đau về điều nhân ái. Viết về người nông dân anh vận dụng ca  dao: “Đời cua cua máy…” đã đành/ Mà đời cáy cũng loanh quanh hết chiều!  Chương Đằm thắm mặt người có những câu thơ thấm đẫm tình cảm vợ chồng cha con vừa khái quát niềm vui thân thương của truyền thống gia đình: Bên nhau bịn rịn trăng cười/ Tóc em xanh mát một thời xa nhau/ Thoáng đâu vại nước hoa cau/ Nơi cha mẹ đã tin nhau một đời… (…) Tiếng em rồi tiếng con cười/ Rộng thêm căn phòng ta ở/ Anh hồi sinh tuổi ngây thơ/ Đùa vui hồn nhiên tở mở./Con đang khai hoa đậu quả/ Ngự trên ngực mẹ ngực cha? /Cây bám vững vào mặt đất/ Rễ sâu cành lá la đà./ Đằm thắm mặt người gần xa/ Cho con hiện thân da thịt/ Ra đi từ muôn năm trước/ Bàn chân mới tới bây giờ. Vậy là ở giai đoạn “thong dong” của người đã thấu hiểu đường đời       này ý muốn của anh khi thực hiện vẫn còn “xôi đỗ” chưa hẳn đã thong dong anh đang tới chứ chưa phải là đã tới . Và đó cũng là cái hay là Mai Văn Phấn đang chuyển động… Trình bày tham luận Không gian và hành trình thơ Mai Văn Phấn Phó giáo sư - tiến sĩ Phạm Quang Trung nói: "Tôi ấn tượng nhất với cách chọn chủ đề của hội thảo nó là song đề của đời sống văn học của chính văn học vì ngay cả Đồng Đức Bốn cũng là người rất nỗ lực đổi mới thơ. Tôi đặc biệt lưu tâm tới tập thứ 5 có ý nghĩa như tấm bản lề của thơ anh mang tựa đề Nghi lễ nhận tên. Dẫu xuất hiện trong cùng một thời gian - vào năm 1999 với trường ca Người cùng thời nhưng tập thơ này mang một phẩm chất khác hẳn cả hồn lẫn xác đánh dấu bước chuyển rõ rệt trong thơ Mai Văn Phấn từ lãnh địa thân thuộc của cái đẹp bước hẳn sang khoảng không diệu vợi của cái cao cả. Cai đẹp dễ tiếp nhận cái cao cả khó hơn đòi hỏi nhiều tri thức ý chí và tài năng; nó cũng khó được bạn đọc tiếp nhận. Có thể thấy trong quá trình đổi thay kéo dài mà quyết liệt ấy cái cũ dần dần biến mất một cách tự nhiên: Con đò cũ không nặng mà vẫn chìm/ Biệt tăm tích bóng người chết yểu/ Đã tắt hẳn ngọn đèn leo lét/ Dường như chẳng còn vương vấn điều gì. Và cái mới bắt đầu hé nở: Tất cả đang dần trở lại/ Nụ hôn nắng mới tiếng gà/ Nước sông sẽ liền mạch/ Khát vọng sẽ liền mạch...Thời vụ mới trong thơ Mai Văn Phấn đã thật sự bắt đầu: Cánh đồng trên đầu vừa mở cho tiếng vọng/ Cởi bỏ những phiền/ Cởi bỏ hoàng hôn. Để từ đó Mạch nước chảy về trong sự hồi sinh trong trẻo: Mỗi giọt đều được lau chùi từ thăm thẳm với hướng vận động khác hẳn: Nhằm nơi ta bay ngược cánh cò cùng lời ca và những âm thanh khác hẳn: Lại vỡ bài ca gieo hạt/ Tiếng trầm hùng qua thanh đới tổ tiên.../ Lời ca chống những cặp môi lên làm ẩm ướt cả không gian. Bạn đọc có cơ sở để hiểu thêm câu kết của bài Thời vụ: Có ai đặt vào tay ta khoảng lặng im vụn rời như nắm thóc. Hiểu để tin hơn vào mùa gặt bội thu sắp tới của thơ anh". Nhà thơ Khánh Phương có tham luận Mai Văn Phấn và Đồng Đức Bốn từ hai phương chiều của ”phép lạ” của thi ca. .Chị cho rằng thơ Mai Văn Phấn ngay từ những bài của thời kỳ đầu tiên đã bộc lộ khuynh hướng mộng tưởng và lãng mạn. Cùng với suy tưởng thậm chí còn mở đường cho suy tưởng nghệ thuật mộng tưởng là cốt cách đầu tiên của thi ca để tạo hoá những không gian khác ranh giới khác tồn tại và sự sống khác. Mộng tưởng của Mai Văn Phấn (Mai Văn Phấn) dịu dàng hướng về những gì tinh tuý vốn bị khuất lấp sau cái vẻ ngoài dù bằng an hay bất an hài hoà hay lộn xộn đơn sơ tiểu tiết hay đa tạp… cũng đều do võ đoán của lý trí mà nên: Thôi đừng dỗ cỏ lên trời/ Khi tan mộng mị biết ngồi với ai/ Dấu chân đừng hoá chông gai/ Nép vào bóng xế dũa mài hoàng hôn/ Ta về đổ bóng xuống vườn/ Cho xanh tươi lại từng cơn úa vàng/ Ghé môi vào miệng thời gian/ Cho hơi thở mọc muôn vàn cỏ non…Cái tinh tế hiện ra bằng những tâm trạng chông chênh: Em thở êm như biển lặng tờ/ Hay đâu có bão ở trong mơ/ Tay em anh khẽ nâng trên ngực/ Như kéo con thuyền lên cát khô…/ Thôi em! Đừng vặn! đừng khêu!/ Đáy thu thắp sáng trên nhiều ngọn cây/ Anh vừa đọng xuống thu gầy/ Đã đông thành đá phủ đầy rêu xanh…Mộng tưởng của Mai Văn Phấn có khi chất phác rụt dè: Không gian như phủ Chúa/ Hoa cười vang cung mê…Mai Văn Phấn là nhà thơ không tin tưởng vào lý trí. Ông không tin cái thực tại do ngũ quan và lý trí thông thường tạo nên mà có nhu cầu hồ nghi xao xuyến đảo lộn tất thảy thực tại ấy. Phó giáo sư - tiến sĩ Văn Giá tham luận nhan đề Thơ sinh ra để nói về niềm hi vọng của con người. Theo nhà phê bình Văn Giá thẩm mĩ của Mai Văn Phấn là phồn sinh hóa sinh miên viễn. Hiện ra ba hình tượng: Đất đai Ánh sáng và Em. Cả ba hình ảnh này đều nằm trong sự quy chiếu của lẽ phồn sinh và hóa sinh bất định với tất cả sự sống động của chúng.. Xin nói trước về hình ảnh đất đai. Trong thơ Phấn không một hình ảnh nào lại có mặt với một mật độ dầy đặc như hình ảnh đất đai. Vốn trong tâm thức dân gian đất được hình dung như là Mẹ mang tính Mẫu (Cha trời mẹ đất) gắn liền với sự bình yên che chở sinh sôi (khác với nước vừa dung dưỡng vừa hủy diệt). Nhưng trong thi cảm nhà thơ Mai Văn Phấn thì đất lại được ví với người đàn ông nhất thể hóa với người đàn ông: Đất đai- người đàn ông nằm ngủ/( …)Trên ngực còn vương tro than của mùa đốt đồng (Sau mùa gặt); Anh mơ được em gieo trồng trên ngực/( …)Anh cựa mình nồng nàn tươi xốp (Bài ca buổi sớm). Hẳn phải có lý do gì đó. Tôi cho rằng do tôn thờ tột bậc sự phồn sinh và hóa sinh bất định nên nhà thơ đã nhất thể hóa bản thân và hóa sinh bất định đó. Một khía cạnh nữa về hình ảnh đất: đất luôn luôn trong trạng thái che chở dung dưỡng sinh sôi; và chỉ có như vậy đất mới hiện lên như một biểu hiện thuộc về Cái Đẹp. Tiếp đến là hình ảnh Ánh sáng. Tương tự như đất hình ảnh ánh sáng cũng có mặt tràn lan trong thơ Phấn. Ở nơi nào có ánh sáng ở nơi đó có giã từ bóng tối chết chóc hủy diệt. Và hơn thế nữa nơi nào có ánh sáng nơi đó đồng nghĩa với sự phì nhiêu sinh nở hóa sinh. Thật nhất quán trong thế giới nghệ thuật thơ Mai Văn Phấn. Đó là những thời khắc tạo sinh lộng lẫy và màu nhiệm của vũ trụ trong hào quang ánh sáng mà chủ yếu là ánh sáng ban mai: Như vừa mở được chiếc hũ nút/ Bóng tối tràn tím rạng đông (Tự thú trước cánh đồng); Lá sen và ngó sen/ Tỉnh dậy trong vòng tay của nước (Sáng mùa hè);  Sông rất sáng/Một ngày dài rất đẹp (Ngày đẹp trời); Có giọt sương đêm qua đang cựa mình thăng hoa dưới ánh mặt trời (Hải Phòng trước năm 2000); Ấy là dấu hiệu tái sinh/ Hay bắt đầu những điều trọng đại/Chưa kịp xúc động/ Mới mơ hồ nhận ra/ Ban mai đã cuốn lấy ta những vòng tã lót (Khúc dạo đầu)… Đó còn là ánh sáng trong những phút giây chan chứa tình yêu tuổi trẻ: Anh bước lên vạt nắng/ Một con thuyền ban mai/ Em bảo hãy chờ để khóa chặt cổng (Vườn em). Bài thơ Dấu vết bình minh “căng mọng” một bầu trời sắc dục ái ân: Da thịt anh rộn ràng mang dấu chân em/ Làm những móng tay trên đất càng vang vọng/ Mỗi đốt xương muốn rời ra ngân lên bộ hơi/ Ngỡ có đôi môi trên đỉnh đầu đang thổi. Mai Văn Phấn cũng là người công khai sử dụng các yếu tố dục tính. Tuy nhiên ở Phấn dục tính hiện lên trong sự hướng đạo của ánh sáng tình yêu và tính thiêng liêng nên về cơ bản là mang tính duy mĩ. Vượt lên nhục cảm để trở thành Cái Đẹp. Cuối pham tham luận là nhà văn Cao Năm với tham luận Nhà thơ Mai Văn Phấn: hiện thân của sự sáng tạo. Sau khi đánh giá cao thơ Mai Văn Phấn giai đoạn đầu nhà văn Cao Năm nói: "Nhưng nếu không có cuộc lột xác đầy chông gai để chui ra khỏi cái vỏ truyền thống vấn điệu giảng giải nói thay bạn đọc thì thi đàn hôm nay liệu có nổi một giọng thơ Mai Văn Phấn riêng biệt và độc đáo như hiện nay?".

Nhìn chung các tham luận đã khẳng định: 2 nhà thơ của Hải Phòng là Đồng Đức Bốn và Mai Văn Phấn xuất hiện trong thời kì đổi mới đất nước tuy sáng tác thơ theo hai khuynh hướng và phong cách khác nhau nhưng ít nhiều góp phần vào diện mạo mới của thơ Việt Nam hiện nay. Dù trung thành với thơ truyền thống có những xuất thần trong thể thơ lục bát như Đồng Đức Bốn hay trăn trở đi tìm vẻ đẹp mới trong cách tân thơ như Mai Văn Phấn thì cả 2 nhà thơ này đều được dư luận hoan nghênh và đánh giá cao.

Tại Hội thảo nhà thơ Mai Văn Phấn bày tỏ lời cảm ơn Hội Nhà văn Hải Phòng cảm ơn các nhà phê bình nhà văn đã có tham luận công phu khoa học. Chúng bổ ích gợi cho tôi nhiều cảm xúc và gợi hướng giúp yên tâm đi tiếp trên con đường sáng tạo.

Kết luận Hội thảo nhà thơ Nguyễn Quang Thiều khẳng định đây là hội thảo thành công thật khó nói lời tổng kết vì đời sống văn học là không ngừng tổng kết hôm nay xong mai đã lại nẩy sinh ra vô vàn những vấn đề mới; chúng tôi chỉ có thể nói rằng hội thảo thành công. Trước hết đó là sự lựa chọn khoa học về hai nhà thơ như anh Phạm Quang Trung nói là một song đề tiêu biểu của đời sống văn học không chỉ của Hải Phòng. Sau nữa và đặc biệt quan trọng là các nhà văn nhà nghiên cứu phê bình viết tham luận rất hay rất công phu đầy tri thức và phát hiện nhiều vấn đề học thuật nhiều vẻ đẹp thi ca hết sức khác nhau. Công cuộc tổ chức chu đáo và nhiệt tình nó còn chứng tỏ giá trị thơ ca của hai nhà thơ đã đóng góp rất nhiều cho thanh công. Xin trân trọng cảm ơn tất cả.

Cuối buổi chiều nay nhà thơ Hữu Thỉnh - Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam - phát biểu khẳng định những thành công của Hội thảo này. Nhà thơ Hữu Thỉnh muốn nói với tư cách nhà thơ: "Đây là một tập hợp những trí tuệ nếu không nói là cao nhất của nền văn học. Tôi nhất trí với đánh giá của nhà thơ Nguyễn Quang Thiều hội thảo thành công chỉ về hai tác giả nhưng nó mở ra hai vấn đề hai chân trời thi ca; nó đã mang chứa những vấn đề của đời sống văn học: nội dung và hình thức truyền thống và cách tân. Hóa ra đi đến tận cùng dân tộc lại gặp thế giới gặp hiện đại. Từ hội thảo mà anh Thiều kết luận (mở) chúng ta liền nghĩ ngay tới biết bao những vấn đề của đời sống văn học. Tôi muốn nhấn mạnh rằng mục đích của mỗi nhà thơ là thơ hay; nhưng thơ hay lại có mục đích là phải phục vụ nhân sinh nhân văn; đó là mục đích của mục đích mục đích kép". Sau khi nhắc lại những kỉ niệm sinh hoạt với Đồng Đức Bốn nhà thơ Hữu Thỉnh nói về không gian thơ của nhà thơ này. Thành thị là xác làng quê là linh hồn của ta của tất cả chúng ta và trở về với linh hồn Bốn đã thành công. Mai Văn Phấn tài hoa sau thành tựu vinh quang đã có Phấn lại bỏ tất để có gan đi tìm những chân trời mới. Phấn đã sốt ruột một cách bình tĩnh. Bởi có sốt ruột một cách bình tĩnh nên đến nay Phấn đã có khá nhiều bài hay trọn vẹn khá nhiều câu thơ hay; đã tạo ra được những vùng tiểu khí hậu trong thơ đó là thế giới của riêng anh. Nhưng hình như anh mới thành công ở tầm chiến thuật chứ nếu là chiến lược thì anh phải tạo ra trường cảm của công chúng; nhiều bài thơ của Phấn dây cháy chậm còn xa ngòi nổ độ khái quát còn ít. Tôi cảm thấy sau thời kỳ chảy xiết thơ Phấn sẽ đến chỗ trong lại. Từ cuộc hội thảo này tôi thấy::Có nhất thiết thơ ta phải trải qua tất cả các khuynh hướng của thế giới không? Thế giới có hai trung tâm: Dĩ Âu và dĩ Á nhưng có những cây nó cứng cổ không chịu nép vào dĩ Âu dĩ Á như châu Mĩ Latin có hiện thực huyền ảo và Nhật Bản có Hai ku. Trường phái không phải là mục đích nó là phương tiện. Hội thảo này đánh dấu mốc phát triển của lý luận phê bình đó cũng là thành công của Hội thảo này".

Công cuộc đổi mới đất nước với một đời sống dân chủ sống động đang mở rộng không gian sáng tạo cho các nhà thơ. Vì một nền thơ Việt Nam dân tộc hiện đại tiên tiến dân chủ nhân văn chúng ta trân trọng mọi tài năng mọi sự tìm tòi và thử nghiệm. Với thơ không ai thay thế ai nhưng rất cần sự nồng ấm tâm huyết và cộng hưởng khát vọng của cả một đội ngũ đông đảo các nhà thơ để phấn đấu cho một nền thơ như thế. Hi vọng từ cuộc Hội thảo này qua những luận giải thấu đáo về thơ của Đồng Đức Bốn và Mai Văn Phấn chúng ta có thêm cơ hội mở rộng biên độ nhận thức góp phần mở ra hướng sáng tạo mới cho thơ Việt Nam hôm nay.

HOÀI KHÁNH

LỜI CÁM ƠN CỦA BAN TỔ CHỨC

HỘI THẢO THƠ MAI VĂN PHẤN VÀ ĐỒNG ĐỨC BỐN

Được sự đồng ý của Hội Nhà văn Việt Nam và Hội liên hiệp Văn học nghệ thuật Hải Phòng ngày 15 tháng 5 năm 2011 tại Hải Phòng Chi Hội Nhà văn Việt Nam tại Hải Phòng và Hội Nhà văn Hải phòng đã tổ chức Hội thảo thơ Mai Văn Phấn và Đồng Đức Bốn. Đây là một hoạt động văn chương có ý nghĩa như đánh giá của nhà thơ Hữu Thỉnh - Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam trong lời phát biểu tổng kêt: Hội thảo thơ Mai Văn Phấn và Đồng Đức Bốn đánh dấu mốc phát triển của lý luận phê bình đó là một trong nhiều thành công của Hội thảo này.

Hội thảo thành công trước hết Hội Nhà văn Hải Phòng may mắn có được nhà thơ Mai Văn Phấn và nhà thơ Đồng Đức Bốn và chúng tôi đã chọn đúng đối tượng để hội thảo.

Ban Tổ chức Hội thảo trân trọng cám ơn Hội Nhà văn Việt Nam Hội Liên hiệp Văn học - Nghệ thuật Hải Phòng đã chỉ đạo tạo điều kiện thuận lợi nhất cho Hội thảo. Trân trọng cám ơn các nhà lý luận phê bình các nhà thơ các nhà văn và các bạn yêu thơ có tên sau đã gửi tham luận tham gia Hội thảo:

1 - Nhà thơ Bùi Kim Anh: Đồng Đức Bốn đa đoan lục bát gọi nhau.

2 - Nhà văn Cao Năm: Nhà thơ Mai Văn Phấn: hiện thân của sự sáng tạo

3 - Nhà thơ Dương Kiều Minh: Cuộc trở về tâm không trong tập “Bầu trời không mái che” của nhà thơ Mai Văn Phấn.

4 – PGS. TS.  Đào Duy Hiệp: Mai Văn Phấn – những chặng đường sáng tạo thơ…

5 - Nhà thơ Đặng Huy Giang: Sự khởi đầu trong hành trình thơ Mai Văn Phấn

6 - Nhà thơ Đặng Thân: Hành trình cỏ cây xuyên tâm

7 – Nhà văn Đặng Văn Sinh: Mai Văn Phấn tìm về ngọn nguồn thi ca.

8 – Nhà thơ Đinh Quang Tốn: Những bài thơ cuối cùng của Đồng Đức Bốn.

9 – Nhà thơ Đỗ Minh Tuấn: Trời đưa anh đến cõi thơ

10 - Nhà thơ Đỗ Minh Tuấn: Quyền kiến tạo đám mây

11 - Nhà thơ Đỗ Quyên (Canada): Thơ Mai Văn Phấn trong dòng thơ cần giải thích giá trị.

12 – PGS. TS.  Hồ Thế Hà: Thơ tạo sinh nghĩa Mai Văn Phấn

13 - Nhà thơ Inrasara: Thơ Đồng Đức Bốn & Mai Văn Phấn từ một hướng nhìn động.

14 – Nhà thơ Khánh Phương: Mai Văn Phấn và Đồng Đức Bốn từ hai phương chiều của ”phép lạ” của thi ca.

15 – Nhà thơ Kim Chuông: Mai Văn Phấn lấp lánh giữa mông lung vô thức.

16– Nhà thơ Lê Xuân Đố: Thử phác họa chân dung thơ Mai Văn Phấn

17 - Nhà thơ Liêu Thái: Thử tìm lõi trầm trong cây dó thơ Mai Văn Phấn.

18 – Nhà thơ Lý Đợi: Mai Văn Phấn đã thong dong hơn.

19 – Nhà thơ Nguyễn Chí Hoan: Mai Văn Phấn từ thế giới đến thế giới.

20 – Tiến sỹ Nguyễn Đức Hạnh: Cảm hứng chủ đạo và một số mô típ nổi bật trong thơ Đồng Đức Bốn.

21 - Nhà thơ Nguyễn Đức Tùng (Canada): Mai Văn Phấn: từng ngón đêm lóe sáng.

22 – TS. Nguyễn Hoài Nguyên: Đặc sắc ngôn ngữ thơ lục bát Đồng Đức Bốn

23 – Nhà thơ Nguyễn Hoàng Đức: Mai Văn Phấn tìm biểu tượng mới cho tình ái.

24 – PGS. TS. Nguyễn Ngọc Thiện: Xóa nhòa ranh giới giữa thơ ca và văn xuôi trong thơ văn xuôi của Mai Văn Phấn

25 - Nhà thơ Nguyễn Thanh Toàn: Thơ Đồng Đức Bốn

26 - Nhà văn Nguyễn Tham Thiện Kế: Mai Văn Phấn và 101 câu thơ về cỏ.

27 – Thạc sỹ Nguyễn Thanh Tâm: Lập thể của ký ức và tưởng tượng xuyên qua “Bầu trời không mái che”.

28 – Nhà thơ Nguyễn Thúy Quỳnh: Tuyển tập thơ Đồng Đức Bốn - quy chiếu từ một số thống kê về thể tài và hình tượng nghệ thuật.

29 – Nhà thơ Nguyễn Trọng Tạo: Đồng Đức Bốn bắc cầu lục bát.

30 – Nhà thơ Nguyễn Việt Chiến: Mai Văn Phấn trong “vòng xoáy” của thơ hậu-hiện-đại.

31 – Nhà thơ Nhã Thuyên: Khí quyển thơ-sinh thái của Mai Văn Phấn: Thơ bầu trời và những linh hồn.

32 - PGS. TS.  Phạm Quang Trung: Không gian và hành trình thơ Mai Văn Phấn.

33 – Phạm Văn Học (học viên cao học Khoa Ngữ văn ĐH Quy Nhơn): Đồng Đức Bốn: lấy thơ làm cõi đi về bơ vơ.

34 - Nhà thơ Thi Hoàng: Cách tân như là đẩy thơ vượt qua tai họa.

35 – Thạc sỹ Trần Thiện Khanh: Tư duy về thơ: Trường hợp Mai Văn Phấn.

36 –  Nhà văn Văn Chinh: Để đến được với thơ Bốn bất chấp tất cả.

37 –  Nhà văn Văn Chinh: Thơ Mai Văn Phấn – cuống nhau và chùm rễ.

38 –  PGS. TS.  Văn Giá: Thơ sinh ra để nói về niềm hy vọng của con người.

39 –  Nhà thơ Vân Long: Mai Văn Phấn – người lữ hành qua sa mạc.

40 –  Nhà thơ Vũ Quần Phương:  Mấy ý kiến về thơ Mai Văn Phấn

41 - Vũ Thị Thảo (học viên cao học ngành Văn học VN Đại học Đà Nẵng khóa 2010-2012): Những ảnh hưởng khuynh hướng siêu thực trong tập thơ “Hôm sau” của Mai Văn Phấn.

42 - Nhà thơ Vũ Thúy Hồng: Đồng Đức Bốn: Thơ và đời giữa cõi hư không.

Chúng tôi rất lấy làm tiếc và thành thật xin lỗi bởi rất nhiều bài tham luận công phu tính học thuận cao những do thời lượng Hội thảo đã không được trình bày.

Trân trọng cám ơn Nhà thơ Hữu Thỉnh Chủ tịch Liên hiệp các Hội Văn học nghệ thuật thuật Việt Nam Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam; PGS.TS. Nguyễn Hồng Vinh Phó chủ tịch và các anh chị Lãnh đạo Hội đồng Lý luận phê bình nghệ thuật Trung ương; các anh các chị trong BCH Hội Nhà văn Việt Nam chủ tịch các Hội đồng Chuyên môn Hội nhà văn Việt Nam các nhà thơ các nhà lý luận phê bình các nhà văn Hội nhà văn Việt Nam Hội Nhà văn Hà Nội Chi hội Nhà văn Việt Nam tại Huế Hội Văn nghệ Phú thọ Hội Văn nghệ Quảng Ninh Hội Văn nghệ Hải Dương Hội Văn nghệ Bắc Ninh và các bạn yêu thơ từ Hà Nội và nhiều địa phương khác đã đến dự Hội thảo.

- Trân trọng cám ơn các vị đại diện ban Tuyên giáo Thành ủy Hải Phòng Sở Văn Hóa thể thao và du lịch Hải phòng đại diện Văn phòng UBND TP Đại dịên Hội Văn hóa Doanh nhân Hải phòng và các vị khách thuộc các ban nganh thành phố…

Trân trọng cám ơn các anh các chị trong BCH Hội liên hiệp Văn học nghệ thuật Hải Phòng Các nhà văn nhà thơ thuộc Chi Hội Nhà văn Việt Nam tại Hải Phòng các anh các chị Hội viên Hội Nhà văn Hải Phòng và đông đảo  các vị khách quý và đông đảo bạn đọc yêu thơ.

Trân trọng cám ơn các cơ quan báo chí đại phát thanh đài  truyền hình Trung ương và địa phương .v.v..

Trân trọng cám ơn Công ty TNHH Anh Trang Công ty Trách nhiệm hữu hạn Sachi; Công ty Xuất nhập khẩu Bách Hợp - Hà Nội Công ty Xử lý rác thải Tân Thuận Phong - Hải Phòng đã nhiệt tình ủng hộ tài trợ cho hoạt động văn chương nhiều ý nghĩa này.

Trong quá trình tổ chức Hội thảo khó tránh khỏi sơ xuất chúng tôi rất mong các bác các anh chị thông cảm và lượng thứ.

Xin trân trọng cám ơn!

TM. BAN TỔ CHỨC

Nhà văn Đình Kính

Nguyễn Quốc Hùng

Nguyễn Quốc Hùng

Sau hai ngày vất vả không biết HK có mệt. Còn tôi mệt. Nhưng vui. Được gặp gỡ các nhà văn nhà thơ nhà nghiên cứu và bạn bè.

Ngọc Bích

Anh mình lmf công tcs tổ chwqcs hay sao mà đứng oai phong thế ạ. Chúc mừng anh nha

Ngọc Bích

Anh cập nhật thông tin nhanh thật đấy. Thảo nào mà mấy hôm nay vào thăm anh không thấy anh ở nhà. Daọo này chắc anh bận nhiều.

Hoa Tím

Nhớ anh rồi nè làm sao đây?

thuhangnt

Nếu thơ lục bát của nhà thơ Nguyễn Bính là hơi thở đồng nội là hồn quê thì theo cách nói “dân dã” lục bát của Đồng Đức Bốn là thơ của đời thường cất lên từ thị thành xô bồ từ tay ướt chân ráo chốn lấm lem đồng bãi... Hơn thập niên qua rộ lên trào lưu cách tân thơ không ít người đã nhọc nhằn vò đầu tìm kiếm nhặt gắp từ mới ý lạ đưa vào thơ mình để cố làm sang làm lạ. Đồng Đức Bốn đã đổi mới thơ theo lối khác....
Nếu Đồng Đức Bốn là nhà thơ lục bát tài ba bẩm sinh trung thành với thơ truyền thống bằng bút lực giàu ấn tượng đại diện tiêu biểu cho thi pháp cổ điển thì ngược lại Mai Văn Phấn là nhà thơ tiên phong sáng tạo theo hướng đổi mới cách tân định hình một tư duy thẩm mỹ mới và điều đáng mừng là anh đã thành công được khẳng định được dư luận hoan nghênh đánh giá cao. Nhưng thơ Mai Văn Phấn không dễ đọc. Nó không có chỗ cho sự ù lỳ dễ dãi. Thơ Mai Văn Phấn là sự cô đặc ý tưởng và chữ nghĩa. Do vậy đọc thơ anh trước hết rất cần sự đồng cảm tháo gỡ những quan niệm cũ về thơ vẫn nằm ẩn sâu trong mỗi người cần vươn tới kiếm tìm những định tính mới giá trị mới. Mang tâm lý cố chấp tư duy một chiều và thói quen dị ứng trước cái mới sẽ khó tiếp cận

ntt

Gửi anh Hoài Khánh!

Chúc anh một tuần mới làm việc thật hiệu quả!

Vũ Trọng Thái

Về Hội thảo Thơ

Chi Hội Nhà văn Việt Nam tại Hải Phòng và Hội Nhà văn Hải Phòng đã tổ chức thành công một cuộc Hội thảo có ý nghĩa về Thơ Mai Văn Phấn và Đồng Đức Bốn - hai nhà thơ Hải Phòng. Sự tham gia đông đảo của các nhà văn nhà thơ các học giả... đến từ khắp mọi miền đất nước với 51 bản tham luận mà Ban tổ chức nhận được trong đó có cả những bài gửi về từ nước ngoài (Canada...) chứng tỏ sức thu hút của Hội thảo và công tác tổ chức chu đáo của Hội Nhà văn Hải Phòng. Chúc mừng Hoài Khánh tuy bận rộn với công việc của một thành viên trong BTC nhưng vẫn kịp thời có những thông tin sớm nhất cho mọi người cùng chia sẻ.

Vũ Văn Lương

Gửi anh Hoài Khánh.

Chúc mừng hội thảo thành công tốt đẹp chúc anh có một tuần làm việc vui vẻ và hạnh phúc.
trân trọng !

thuhangnt

Hội thảo đã thành công tốt đẹp đó là sự cố gắng lớn của BTC chương trình các đại biểu của các tỉnh về dự cũng vui mừng vì hội thảo của HP thành công và rất ấn tượng.
TH tâm đắc nhất bài phát biểu của nhà thơ Hữu Thỉnh (Chủ tịch hội LHVHNT Việt Nam).

HOA DÃ QUỲ

Rất mừng về một cuộc hội thảo thơ thành công. Chúc bạn tuần mới vui khoẻ!